Polska · Marian Kasprzyk · Tokio 1964 · igrzyska olimpijskie · waga półśrednia
1964
Marian Kasprzyk: złoto w Tokio 1964 ze złamanym kciukiem
Marian Kasprzyk zdobył 23 października 1964 roku w hali Korakuen w Tokio złoty medal olimpijski w wadze półśredniej (do 67 kg), pokonując w finale Ričardasa Tamulisa z ZSRR stosunkiem głosów sędziowskich 4:1. Boksował ze złamanym kciukiem, a do sportu wrócił dopiero krótko przed igrzyskami, gdy uchylono mu dyskwalifikację nałożoną po wyroku za udział w bójce.
Od brązu w Rzymie do dyskwalifikacji
Kasprzyk urodził się 22 września 1939 roku w Kołomani. Po wojnie rodzina przeniosła się do Ziębic, gdzie w 1955 roku zaczął boksować w Sparcie pod okiem Józefa Sołdryka. Największe sukcesy odnosił w barwach BBTS Bielsko-Biała. Olympedia zwraca uwagę na paradoks jego kariery: mistrzem olimpijskim został, mistrzem Polski nigdy.
Na igrzyska w Rzymie w 1960 roku trener Feliks Stamm zabrał go w wadze lekkopółśredniej zamiast Jerzego Kuleja, choć z Kulejem Kasprzyk przegrywał w krajowych mistrzostwach. W Rzymie znokautował Hiszpana Carmelo Garcíę, wypunktował Węgra György Pála, a w ćwierćfinale obrońcę tytułu Władimira Jengibariana z ZSRR. Do półfinału z Ike'em Quarteyem z Ghany nie przystąpił z powodu kontuzji i skończył z brązem. Rok później zdobył brąz mistrzostw Europy w Belgradzie.
Potem kariera stanęła. Według Olympedii po bójce poza ringiem trafił na krótko do więzienia, a związek nałożył na niego dożywotnią dyskwalifikację. Polska Wikipedia podaje, że był zdyskwalifikowany w latach 1961–1964, a karę złagodzono i uchylono krótko przed Tokio. TVP Info pisała po jego śmierci o dwóch bójkach i ośmiu miesiącach za kratami. Niemiecka Wikipedia opisuje to inaczej: jako dwuletnie zawieszenie za kilka aktów niesubordynacji po mistrzostwach Europy w 1961 roku.
Przed igrzyskami musiał jeszcze wygrać rywalizację o miejsce w kadrze z Leszkiem Drogoszem, brązowym medalistą z Rzymu w wadze półśredniej. Według niemieckiej Wikipedii na mistrzostwach Polski w 1964 roku przegrał z nim już w 1/8 finału, ale TVP Info podaje, że w wewnętrznych eliminacjach pokonał Drogosza i to on pojechał do Tokio. Sam Kasprzyk wspominał w rozmowie z PAP, że po ogłoszeniu składu „jeden się radował, drugi wkurzył”.
Pięć walk w hali Korakuen
Turniej wagi półśredniej trwał od 12 do 23 października 1964 roku i zgromadził 30 bokserów z 30 krajów. Rozgrywano go systemem pucharowym, a werdykty zapadały głosami pięciu sędziów, stąd wyniki w rodzaju 3:2 czy 5:0.
Kasprzyk zaczął 12 października od wygranej 3:2 z Chilijczykiem Misaelem Vilugrónem. 16 października pokonał 5:0 Nigeryjczyka Sikuru Alimiego, a 19 października, w ćwierćfinale, równie wyraźnie reprezentanta gospodarzy Kichijiro Hamadę.
Półfinał z Włochem Silvano Bertinim, rozegrany 21 października, znów był bardzo wyrównany i skończył się 3:2. Brązowe medale przypadły Bertiniemu i Finowi Perttiemu Purhonenowi. Tamulis przeszedł swoją połowę drabinki bez straty choćby jednego głosu: po wolnym losie wygrał 5:0 z Bruno Guse, Ernestem Mabwą z Ugandy i w półfinale z Purhonenem.
W rozmowie z PAP w 2021 roku Kasprzyk wspominał, że na halę przychodziło wielu kibiców, przede wszystkim miejscowych. Polaków na trybunach było niewielu, bo tak daleka wyprawa była dla nich bardzo kosztowna.
Finał z Tamulisem i złamany kciuk
Ričardas Tamulis, Litwin startujący w barwach ZSRR, urodził się w 1938 roku w Kownie. Do Tokio przyjechał jako dwukrotny mistrz Europy w wadze półśredniej (1961 i 1963), a w 1965 roku dołożył trzeci tytuł. Olympedia opisuje go jako boksera, który w tej kategorii panował niepodzielnie.
Finał odbył się 23 października. Kasprzyk wygrał stosunkiem głosów 4:1 i został mistrzem olimpijskim, a Tamulis, uważany za faworyta, zdobył srebro.
Najwięcej pytań dotyczy kontuzji, a relacje nie są tu zgodne. Polska i angielska Wikipedia podają, że Kasprzyk złamał kciuk w pierwszej rundzie finału i mimo to dotrwał do końca. Do walki o tytuł uraz przypisywał też Józef Grzesiak. Olympedia pisze natomiast, że kciuk był złamany już w pierwszej walce turnieju, co oznaczałoby, że z urazem boksował także w półfinale z Bertinim.
Różnią się też relacje o tym, jak sobie z kontuzją radził. Grzesiak, brązowy medalista z Tokio w wadze lekkośredniej, opowiadał PAP, że Stamm zapytał, która ręka jest uszkodzona, a usłyszawszy, że prawa, odpowiedział: „to bij lewą”. National Geographic Polska podaje z kolei, że Polak złamał w finale palec, ale przez cały czas zadawał ciosy kontuzjowaną ręką.
Trzy złota z rzędu i skromna nagroda
Tego samego dnia, 23 października, finały wygrali także Józef Grudzień w wadze lekkiej i Jerzy Kulej w lekkopółśredniej, obaj 5:0. Ponieważ walczyli w kolejnych kategoriach wagowych, National Geographic Polska pisze o trzech polskich zwycięstwach w trzech kolejnych walkach finałowych.
Polscy bokserzy przywieźli z Tokio siedem medali: trzy złote, srebrny Artura Olecha oraz brązowe Józefa Grzesiaka, Tadeusza Walaska i Zbigniewa Pietrzykowskiego. Więcej medali w turnieju bokserskim zdobył tylko ZSRR, który miał ich dziewięć.
Nagroda była skromna. Kasprzyk mówił PAP w 2021 roku, że za złoto dostał kilkadziesiąt dolarów i nie pamiętał już, czy było to 30, czy 50. W materiale PAP z 2014 roku przyznał, że w tamtych latach łatwiej było zdobyć złoto olimpijskie niż mistrzostwo Polski.
Po Tokio: Meksyk, film i ostatnie lata
W Meksyku w 1968 roku, po wolnym losie, przegrał pierwszą walkę z Amerykaninem Armandem Muñizem i został sklasyfikowany ex aequo na 17. miejscu. Karierę zakończył w latach 70. z bilansem 270 walk: 232 zwycięstwa, 10 remisów i 28 porażek.
Okres jego dyskwalifikacji został sfabularyzowany w filmie „Bokser” z 1966 roku w reżyserii Juliana Dziedziny, z Danielem Olbrychskim w roli głównej. Kasprzyk został odznaczony Krzyżem Kawalerskim (2004) i Krzyżem Komandorskim (2021) Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarł 2 lutego 2026 roku w Bielsku-Białej w wieku 86 lat. Polski Związek Bokserski, którego komunikat przytoczyła agencja Reuters, nazwał go legendą naszego sportu.
Pytania i odpowiedzi
- Kto zdobył złoto w wadze półśredniej na igrzyskach w Tokio 1964?
- Marian Kasprzyk z Polski. W finale 23 października 1964 roku pokonał Ričardasa Tamulisa z ZSRR stosunkiem głosów sędziowskich 4:1.
- Czy Marian Kasprzyk walczył w Tokio ze złamanym kciukiem?
- Tak, potwierdzają to Wikipedia, Olympedia i wspomnienia publikowane przez PAP. Relacje różnią się co do momentu urazu: Wikipedia i relacja Józefa Grzesiaka wskazują finał, Olympedia pierwszą walkę turnieju.
- Dlaczego Marian Kasprzyk był zdyskwalifikowany przed igrzyskami w Tokio?
- Po mistrzostwach Europy w 1961 roku wdał się w bójkę poza ringiem, za co trafił do więzienia, a związek nałożył na niego dyskwalifikację, według Olympedii i polskiej Wikipedii początkowo dożywotnią. Uchylono ją krótko przed igrzyskami w Tokio.
- Ile medali zdobyli polscy bokserzy w Tokio 1964?
- Siedem: trzy złote (Józef Grudzień, Jerzy Kulej, Marian Kasprzyk), jeden srebrny (Artur Olech) i trzy brązowe (Józef Grzesiak, Tadeusz Walasek, Zbigniew Pietrzykowski).
- Kim był Ričardas Tamulis?
- Litewskim bokserem reprezentującym ZSRR, trzykrotnym mistrzem Europy w wadze półśredniej (1961, 1963, 1965). W Tokio uchodził za faworyta i zdobył srebro.
Bibliografia
- Olympedia: Welterweight, Men – Boxing, Tokyo 1964 (drabinka, daty, opis turnieju)
- Olympedia: Light-Welterweight, Men – Boxing, Rome 1960 (drabinka)
- Olympedia: Marian Kasprzyk – biogram i wyniki olimpijskie
- Olympedia: Ričardas Tamulis – biogram
- Wikipedia (PL): Marian Kasprzyk
- Wikipedia (EN): Marian Kasprzyk
- Wikipedia (EN): Boxing at the 1964 Summer Olympics – Welterweight (wyniki punktowe)
- Wikipedia (PL): Boks na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 (klasyfikacja medalowa)
- Wikipedia (EN): Ričardas Tamulis
- Wikipedia (DE, kopia dewiki.de): Marian Kasprzyk
- dzieje.pl (PAP, 17.07.2021): M. Kasprzyk o igrzyskach w 1964 r.: chodząc po Tokio człowiek czuł się jak w niebie
- dzieje.pl (PAP, 15.10.2014): 50. rocznica igrzysk olimpijskich w Tokio (wspomnienie Grzesiaka, wypowiedź Kasprzyka)
- dzieje.pl (PAP, 18.10.2020): Marian Kasprzyk – pamiętam walki z Jurkiem Kulejem, choć mija od nich 60 lat
- TVP Info (2026): Nie żyje Marian Kasprzyk, jeden z najwybitniejszych polskich pięściarzy
- National Geographic Polska: Olimpiady z mazurkiem. Igrzyska po polsku
- Reuters (przedruk, 3.02.2026): Poland's former Olympic champion Kasprzyk dies aged 86